waterbodem.nl, alles op het gebied van waterbodem, onderzoek, beleid, onderhoud, baggerwerkzaamheden, verwerkingstechnieken, toepassingsmogelijkheden baggerspecie, storten, depots, automatisering, Veenkades zijn niet door de mens gemaakte dijken

Nieuws
alle berichten
algemeen
baggeren
beleid
depots
kwaliteit
meten en analyseren
normering
protesten en acties
risico's
verwerking

Artikelen
baggerplannen
beleid
NVN5720
probleemstoffen
protocollen
toetsing
veldonderzoek
verwerking

Literatuur
Nieuwsbrieven
Publicaties

Handig
begrippenlijst
afkortingen
klasse-indeling
agenda
normen
vacatures
links

Informatie
colofon
contact





2000-2019 : Wegens tijdgebrek is de info niet overal meer actueel
Veenkades zijn niet door de mens gemaakte dijken
De mensen die achter de veenkades wonen, hebben zich altijd veilig gewaand achter de ‘dijken’. Maar de afgegleden kades zijn niet door mensenhanden gemaakte dijken, hoe vreemd dit ook overkomt na het zien van alle getoonde beelden. Duizenden kilometers van onze secundaire waterkeringen bestaan uit kades van het ‘Wilnis’-type: veenkades die restanten van een oud landschap zijn.

In de vroege ochtend van dinsdag 26 augustus werden de bewoners van de wijk Veenzijde in Wilnis verrast door binnenstromend water en bagger. Het water uit de vier meter hoger gelegen ringvaart liep de polder in waardoor een deel van het dorp onder water kwam te staan.
Zondagmiddag schoof een deel van een veenkade langs de Rotte een stuk naar beneden. De Unie van Waterschappen heeft gewaarschuwd voor nog meer afglijdingen. Op diverse plaatsen in Noord- en Zuid-Holland zijn delen van kades afgesloten voor verkeer omdat gevaar voor afglijding bestaat.

Kustmoeras

Om te begrijpen hoe de veenkades zijn ontstaan, moeten we even terug in de geschiedenis. Voor de ontginning was West Nederland één groot kustmoeras waar dikke pakketten veen waren ontstaan. Na de rivierbedijkingen van de elfde en twaalfde eeuw is het grote veengebied in West Nederland ontgonnen. Later, als met de bevolkingsgroei de vraag naar brandstof toeneemt, wordt op steeds grotere schaal veen afgegraven voor brandstofvoorziening en industrie. Hierdoor ontstonden grote plassen. Deze afgravingen vonden tot ver in de negentiende eeuw plaats. De Vinkeveense plassen zijn hier een goed, nog bestaand, voorbeeld van. Na de afgravingen bleven linten veen als ‘dijken’ in de ontgravingsplassen achter, omdat daar de riviertjes, belangrijke wegen en dorpen lagen.

Zwaktezone

Vanaf de zeventiende eeuw zijn verreweg de meeste plassen en meren drooggemalen waardoor de droogmakerijen ontstonden, een van de grote Nederlandse waterbouwkundige werken. De Haarlemmermeer en de Beemster zijn hier bekende voorbeelden van. De Beemster is om die reden zelfs op de UNESCO World Heritage lijst geplaatst. De oude plas- en meerbodems veranderden in grote landbouwgebieden. In de droogmakerijen zijn later woonwijken, vliegvelden, kassencomplexen etcetera aangelegd.
De resten van het oude veenlandschap liggen hoog in dit drooggemalen land, waardoor het nu net lijkt alsof het dijken zijn (zie figuur 1). Veel van die veenrestanten hebben ook een waterkerende functie: er liggen veenriviertjes, weteringen en ringvaarten achter. Vaak zijn de kades opgehoogd met bagger uit de weteringen en ringvaarten. Wie niet beter weet, denkt dat de veenkades door de mens gemaakte dijken zijn. Het grote verschil met de rivier- en zeedijken is dat deze laatste zijn gebouwd met de bedoeling zijn om het water tegen te houden.
Bij de veenkades is gebruik gemaakt van de restanten oud landschap die er nog lagen. Hier is de natuurlijke profielopbouw nog grotendeels aanwezig. Die bestaat uit verschillende soorten veen met daarin soms ook nog kleilagen.
De laagovergangen in het profiel zijn horizontaal, en dat is ongunstig. Zo’n horizontale laagovergang is in principe een zwaktezone waarlangs zich een glijvlak kan ontwikkelen.
Onder normale omstandigheden zijn de kades in evenwicht en hebben nog reserve om hoge waterstanden te kunnen weerstaan. De horizontale klei- en veenlagen hebben duizenden jaren rijping en inklinking achter de rug en de sterkte is daardoor alleen maar toegenomen. Door activiteiten op en in de kades kan lokaal de sterkte afnemen. Hierbij kunnen we denken aan het graven van gaten door bijvoorbeeld muskusratten, of aan het leggen van kabels en leidingen door de mens.
Een kade zal bij een zwakke plek niet meteen onderuit gaan. Er moet zich eerst een glijvlak ontwikkelen. In de veenkades kan zo’n glijvlak aangrijpen op één van de horizontale laagovergangen, die van nature aanwezig zijn. Pas wanneer de druk langs dit glijvlak een zekere grens overschrijdt zal een echte afschuiving plaatsvinden. Omdat dit niet met het blote oog zichtbaar is blijven deze verzwakte zones verborgen.

Scheurtjes

Naar de oorzaak van de afschuivingen bij Wilnis en Rotterdam wordt nu naarstig gezocht.
De droogte van de afgelopen maanden lijkt daarbij een rol te spelen. Droog veen is rul en kan bij neerslag niet direct water opnemen. Het is geen spons. Bij grote droogte kunnen bovendien scheurtjes in het veen ontstaan. Wat er gebeurt bij regenval op de droge veenkades is nog niet duidelijk. Doorbraken van de veenkades zoals bij Wilnis en langs de Rotte kunnen overal gebeuren en richten grote schade aan. Daarom lijkt een gecombineerde inventarisatie van zwakke plekken in dit type waterkeringen én van de geologische opbouw van de kades inclusief hun directe omgeving nodig.

H.J.T. Weerts, P. Cleveringa,
G. de Lange
TNO-NITG in Utrecht
(j.hooghart@nitg.tno.nl)

datum: 4 september 2003 | bron: CoBOUW |  rubriek: algemeen

Pagina
print versie

Laatste nieuws
Sanering bodem Ketelmeer-West
Baggerwerkzaamheden in grachten Zwartsluis
Waterschap pakt Nunbeek aan
Sdu uitgvers publiceert Praktijkboek Waterbodem
MWH lanceert het Handboek Waterbodem
Sint kan weer vlot en veilig door Groningse grachten varen!
Aangepast TOWABO verwacht in juli en september 2008
Baggerslib in tube direct bruikbaar als oeverbeschoeiing
Besluit bodemkwaliteit per 1 juli volledig van kracht
Grachten en vaarten in Sneek weer schoon

Software
ASAP Utilities (Excel)
BOKS
BoorManager
Towabo/Bever

Nieuws te melden?
Heeft uw bedrijf nieuws te melden en wilt u in aanmerking komen voor publicatie op waterbodem.nl? Stuur dan uw nieuws, productnieuws of persbericht naar de redactie ....



realisatie website en online marketing:
eGate Internet Solutions


redactie:
Merijn Bolkestein
Bastien Mensink